Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji przepisów dotyczących systemu wynagrodzeń za publiczne wypożyczanie książek. Chodzi o system Public Lending Right i dostosowanie go do aktualnych warunków ekonomicznych. To mechanizm rekompensat dla autorów, wydawców oraz (współ)twórców związanych z rynkiem książki za korzystanie z ich dzieł poprzez wypożyczanie ich przez czytelników z bibliotek publicznych. Najważniejsza zmiana dotyczy zwiększenia kwoty przeznaczanej na wynagrodzenia dla twórców i wydawców – z obecnych 5 proc. do 10 proc. wartości zakupów materiałów bibliotecznych z poprzedniego roku kalendarzowego.
Co PLR oznacza dla bibliotek?
Projektowana zmiana nie oznacza dodatkowych opłat dla bibliotek ani czytelników. Warto jednak pamiętać, że na tym etapie jest to projekt ustawy, a nie jeszcze obowiązująca zmiana prawa.
Wynagrodzenia dla autorów, tłumaczy i wydawców nadal mają być finansowane z Funduszu Promocji Kultury. Za podział i wypłatę środków, podobnie jak dotychczas, odpowiadać będzie Stowarzyszenie Autorów i Wydawców COPYRIGHT POLSKA – organizacja odpowiedzialna za zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi.
Dla bibliotek oznacza to przede wszystkim dalszy udział w systemie Public Lending Right, którego podstawą są informacje o wypożyczeniach. Warto więc zwrócić uwagę na prawidłowe prowadzenie i przekazywanie danych dotyczących wypożyczeń, ponieważ to właśnie na ich podstawie wyliczane są wynagrodzenia dla uprawnionych.
Warto przypomnieć najważniejsze kwestie dotyczące PLR:
- Przepisy o wynagrodzeniu za użyczanie biblioteczne reguluje ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o grach hazardowych.
- Wynagrodzenie przysługuje za wypożyczanie książek z bibliotek publicznych.
- Obejmuje autorów, tłumaczy, współtwórców ilustracji lub fotografii oraz wydawców.
- Dotyczy utworów napisanych lub opublikowanych w języku polskim.
- Wynagrodzenie nie przysługuje, gdy egzemplarz jest udostępniany wyłącznie do korzystania na terenie biblioteki.
- Wykaz bibliotek publicznych obowiązanych do przekazywania informacji dotyczących użyczeń egzemplarzy utworów wyrażonych słowem jest określony w rozporządzeniu MKiDN – ostatnim z dnia 19 grudnia 2024 roku.
Liczba wypożyczeń zgłoszona przez 100 bibliotek (wyznaczonych w wykazie) w 2025 roku wyniosła niespełna 15 mln (14 985 407). Dane za 2026 rok będą znane później.
Dwukrotnie więcej z tytułu wypożyczeń bibliotecznych
Obecny limit 5 proc. obowiązuje od ponad 10 lat. Po zmianie podstawa finansowania wynagrodzeń zostanie zwiększona do 10 proc. wartości zakupów materiałów bibliotecznych. Rozwiązanie to może pozwolić na przekazanie twórcom i wydawcom 10-11 mln zł rocznie, biorąc pod uwagę statystyki z ubiegłego roku.
Wynagrodzenia są obliczane na podstawie rzeczywistych wypożyczeń książek. W roku 2026 kwoty te kształtują się na poziomie: maksymalne wynagrodzenie 46 143,20 zł, minimalne wynagrodzenie 46,15 zł. Wynagrodzenia wypłacane są raz w roku w terminie do 31 grudnia.
Źródło zdjęć: BMM
