Choć większość rodziców doskonale zdaje sobie sprawę z tego, że wspólne czytanie wspiera rozwój dziecka i buduje rodzinne więzi, w praktyce wielu z nich czyta dzieciom rzadko lub wcale. Takie wnioski płyną z najnowszego raportu Instytutu Książki „Dlaczego nie czytamy dzieciom?”, przygotowanego w ramach programu „Mała książka – wielki człowiek”. Badanie pokazuje, że głównymi przeszkodami nie są brak świadomości czy niechęć do książek, lecz codzienne obowiązki, zmęczenie oraz przekonanie, że czytanie powinno wyglądać „idealnie”.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że wielu rodziców odczuwa presję związaną z czytaniem dzieciom. Gdy wspólna lektura nie przebiega spokojnie – dziecko się wierci, zadaje pytania lub szybko traci zainteresowanie – rodzice często uznają takie czytanie za nieudane. Tymczasem nawet krótki, spontaniczny kontakt z książką przynosi dziecku wymierne korzyści i wzmacnia relacje rodzinne.
Wnioski z raportu są szczególnie ważne dla bibliotek publicznych. Mogą one nie tylko zapewniać dostęp do wartościowych książek, ale także wspierać rodziców w wyborze odpowiednich tytułów i pokazywać, że czytanie nie musi być perfekcyjne. Spotkania rodzinne, głośne czytanie, warsztaty czy rekomendacje bibliotekarzy pomagają budować dobre nawyki czytelnicze oraz przełamywać obawy związane z codziennym sięganiem po książkę.
Raport przypomina również, że biblioteka to miejsce budowania relacji i lokalnego wsparcia dla rodzin. Dzięki bezpłatnemu dostępowi do bogatych zbiorów oraz inicjatywom promującym czytelnictwo biblioteki mogą skutecznie zachęcać rodziców do włączenia książki w codzienny rytm życia. Nawet kilkanaście minut wspólnej lektury może stać się wartościowym rytuałem, który procentuje w rozwoju dziecka i wzmacnia więzi rodzinne.
Zachęcam do lektury raportu, który dostarcza cennych informacji o nawykach czytelniczych rodzin oraz pokazuje, jak biblioteki mogą skutecznie wspierać rodziców w budowaniu codziennego kontaktu dzieci z książką.
Na tle dominujących sposobów pozyskiwania książek biblioteki publiczne zdaniem respondentów badania, zajmują stosunkowo marginalne miejsce. Choć oferują bezpłatny dostęp do bogatych zbiorów oraz możliwość skorzystania z wiedzy bibliotekarzy, dla wielu rodziców korzystanie z nich wiąże się z dodatkowym wysiłkiem organizacyjnym – koniecznością dojazdu, dostosowania się do godzin otwarcia czy pamiętania o terminach zwrotu. W efekcie biblioteka rzadziej wpisuje się w codzienną rutynę rodzin niż księgarnie, sklepy wielkopowierzchniowe czy platformy internetowe, które umożliwiają zakup książek „przy okazji” innych aktywności. Jednocześnie potencjał bibliotek jako miejsc wspierających rozwój kompetencji czytelniczych, oferujących starannie dobrane zbiory oraz profesjonalne rekomendacje, pozostaje w dużej mierze niewykorzystany, zwłaszcza w porównaniu z rosnącą rolą internetowych opinii i rekomendacji społecznościowych. Zagadnienie to opisano na s. 87-93 raportu.
Biblioteki publiczne nie są popularne, jeśli chodzi o miejsca pozyskiwania książek, bo kojarzą się z dodatkowymi obowiązkami (dojazd, godziny otwarcia, terminy, kary) oraz emocjami (niszczenie książek budzi wstyd lub lęk). Tym samym postać bibliotekarki czy bibliotekarza jako doradców mocno traci na znaczeniu.
Rekomendacje
Autorki raportu podkreślają również rolę bibliotek we wspieraniu rodziców w budowaniu codziennych praktyk czytelniczych. Rekomendują szkolenia dla bibliotekarzy oraz przygotowanie materiałów pokazujących, że wartościowe czytanie nie wymaga idealnych warunków – może być krótkie, przerywane i dostosowane do potrzeb dziecka. Takie działania mają zmniejszać presję odczuwaną przez rodziców i zachęcać ich do regularnego kontaktu z książką.
Wśród rekomendacji odnoszących się do bibliotek znalazły się nastepujące działania (wybrane cytaty z raportu):
- Wprowadzenie do pakietów bibliotecznych i przedszkolnych ulotek „Jak wygląda wystarczająco dobre czytanie?” zawierających jasne komunikaty: można skracać lekturę, można ją przerwać, można czytać „na raty”.
- Tworzenie w bibliotekach „półek 5-minutowych książek” – specjalny segment krótkich, lekkich tytułów ułatwiających rozpoczęcie zwyczaju głośnego czytania.
- Pakiety biblioteczne i przedszkolne „Czytanie i aktywność” – propozycje rodzajów książek dla dzieci, które nie lubią siedzieć w miejscu (książki sensoryczne, zadaniowe, komiksowe).
- Akcja w bibliotekach: „Wybierzemy książkę w 3 minuty” – intuicyjne pytania o poszukiwany rodzaj książki i szybkie rekomendacje dla rodziców.
- Karty książek z „instrukcją” zawierającą krótkie podpowiedzi: dla jakiego wieku to książka, jak ją czytać, co zrobić, jeśli dziecko się wierci, jakie pytania można przy niej zada.
- Możliwość dokładnego obejrzenia książek w bibliotece – stolik z książkami „przejrzyj, zanim wypożyczysz!”, aby zmniejszyć lęk rodziców przed błędnym wyborem lektury.
- Biblioteczne zestawy „Książki przeciw nudzie dla 7–9 latków” oferujące książki konkurencyjne wobec pokusy korzystania z ekranu, pełne humoru, z szybką akcją, układające się w wciągające serie, proponujące popularne tematy, jak Minecraft, piłka nożna czy problemy emocjonalne.
- Program „audiobook + papier” sugerujący rodzicom wypożyczenie z biblioteki jednocześnie książki i nagrania, co odciąży ich od żmudnego czytania.
- Biblioteczna „strefa sensoryczna”, a więc miejsce, które umożliwia czytanie w ruchu, na podłodze, z wykorzystaniem pomocy sensorycznych.
- Tablice „Jak korzystać z biblioteki?” – proste instrukcje obrazkowe dla rodziców i dzieci.
- Widoczny komunikat w bibliotekach: „Książki mogą mieć ślady używania” wraz z poglądowymi zdjęciami używanych książek i prostymi zasadami napraw.
- Warsztaty „naprawiamy książki” jako wydarzenie rodzinne (zmiana normy: używanie nie oznacza braku szacunku).
- Biblioteczne listy książek: „Sprawdzone przez rodziców takich jak Ty” – rekomendacje lokalne, od mieszkających tu osób, nieanonimowe.
- Pakiety biblioteczne „Rodzeństwo 2+” – zestawy książek dobrane do różnych poziomów wieku dzieci uczestniczących w głośnym czytaniu (np. krótka książeczka kartonikowa dla młodszego dziecka + komiks dla starszego).
Źródło zdjęć: BMM
