W środę 27 maja miałam okazję wystąpić w Hali Kultury w Łomży. Wszystko za sprawą Miejskiej Biblioteki Publicznej w Łomży, która zorganizowała konferencję „Biblioteka w ruchu. Jak czas i czytelnicy zmieniają jej oblicze”. Wydarzenie inaugurowało projekt „Bibliotekarz Jutra. AI, kompetencje i dobrostan”, któremu Lustro Biblioteki z dumą patronuje.
Widownię wypełnili przedstawiciele władz samorządowych, pracownicy MBP w Łomży, liczne grono dyrektorów i pracowników bibliotek z regionu oraz młodzież ze szkół, która stała się jednym z najważniejszych głosów w rozmowie o przyszłości bibliotek. Spotkanie pokazało, że biblioteka jutra nie jest odległą wizją, ale procesem, który dzieje się tu i teraz.
Całość świetnie poprowadziła Elżbieta Ziółkowska, która koordynuje również projekt „Bibliotekarz Jutra” i podjęła się trudu organizacji tego wydarzenia. Warto podkreślić, że MBP w Łomży zdobyła na projekt fundusze z programu „Partnerstwo dla Książki” MKiDN.
Otwarcie o bibliotekach
Konferencję otworzyła dyrektorka biblioteki Teresa Fromelc-Pawelczyk. Opowiedziała m.in. o ogłoszeniu przetargu na budowę Mediateki Łomżyńskiej – przestrzeni na miarę XXI wieku – oraz o otwarciu Filii nr 2 po modernizacji. Życzyła wszystkim obecnym energii do wprowadzania zmian, które niosą ze sobą czas i nowi czytelnicy.
Zastępca Prezydenta Miasta Łomża Andrzej Stypułkowski zaznaczył, że sztuczna inteligencja wchodzi w każdą sferę życia, również w funkcjonowanie miejskich bibliotek. Podkreślił też, że miasto Łomża inwestuje w nową Mediatekę z myślą o miejscu, które będzie odpowiadać na potrzeby młodego pokolenia, łącząc dotychczasowe funkcje biblioteki z nowymi możliwościami.
Z kolei wicestarosta Powiatu Łomżyńskiego Anna Gawrych podkreśliła, że konferencja jest dowodem na to, że patrzymy w przyszłość i trzymamy rękę na pulsie. Zaznaczyła także, że debata o bibliotece jutra będzie miała ogromne znaczenie dla biblioteki łomżyńskiej – biblioteki jutra.
Swoją obecnością wydarzenie zaszczycili również starosta Powiatu Kolneńskiego Tadeusz Klama, naczelnik Wydziału Kultury, Sportu i Inicjatyw Społecznych Urzędu Miejskiego w Łomży Kornelia Duda oraz wójt Gminy Śniadowo Rafał Pstrągowski.
Biblioteki przechodzą transformację
Miałam przyjemność rozpocząć część merytoryczną konferencji wystąpieniem o transformacji bibliotek. To temat niezwykle szeroki, dlatego zależało mi na tym, by pokazać go z kilku perspektyw: rynku pracy, rozwoju kompetencji, wpływu sztucznej inteligencji na nasze codzienne życie oraz zmian, które już dziś kształtują nowoczesne bibliotekarstwo.
W prezentacji mówiłam m.in. o trendach w zatrudnieniu do 2030 roku, o tym, jakie kompetencje będą coraz bardziej potrzebne, a także na pytaniu, które pojawia się coraz częściej: czy bibliotekarz jest zagrożony w dobie AI? Pokazałam również, jak sztuczna inteligencja wpływa na nasze życie prywatne i zawodowe oraz jak może zmieniać sposób funkcjonowania bibliotek.
Nie zabrakło też przykładów dobrych praktyk z miejsc, które odwiedziłam i które – mam nadzieję – mogą stać się inspiracją dla powstającej Mediateki Łomżyńskiej. Szczególnie podkreśliłam cztery kierunki zmian: dobrostan, samoobsługę, laboratoria innowacji oraz relacje w bibliotekach. To właśnie one, obok nowych technologii, będą decydować o tym, czy biblioteka stanie się prawdziwym centrum społecznym — otwartym, potrzebnym i bliskim ludziom.
Szczególnie zależało mi na tym, by pokazać obecnej na sali młodzieży, jakie kompetencje są dziś pożądane na rynku pracy, które zawody w dobie AI będą zyskiwać na znaczeniu, a które mogą tracić. Chciałam też uświadomić młodym ludziom, jak odpowiedzialnie wybierać swoją zawodową przyszłość w świecie, który zmienia się bardzo szybko.
Te wnioski miały oczywiście bezpośrednie odniesienie także do pracy bibliotekarzy. Mam nadzieję, że udało mi się nakreślić kierunki zmian w naszym zawodzie, pokazać wyzwania, przed którymi stoimy, i opowiedzieć o tym, jak odnaleźć się w świecie, do którego AI wkracza coraz śmielej – a nawet często szybciej, niż zdążymy to sobie uświadomić.
O projektowaniu i wdrażaniu nowoczesnych rozwiązań
Swoimi doświadczeniami związanymi z projektowaniem nowoczesnych rozwiązań infrastrukturalnych i wdrażaniem nowych technologii w kulturze podzieliła się Dorota Olejnik, dyrektorka Biblioteki Publicznej Gminy Grodzisk Mazowiecki.
Na przykładzie zarządzanej przez siebie biblioteki opowiedziała o przygotowaniu strategii rozwoju, tworzeniu programu funkcjonalno-użytkowego do projektu architektonicznego oraz rozpoznawaniu i śledzeniu możliwości pozyskiwania środków zewnętrznych — zarówno krajowych, jak i unijnych.
Mogliśmy również wysłuchać perspektywy Eweliny Pieróg, kierowniczki Działu Udostępniania i Gromadzenia, która zaprezentowała całą gamę projektów realizowanych w Pawilonie Kultury, YouMedia i filiach Biblioteki w Grodzisku Mazowieckim. Opowiedziała też o aktywnościach, które przyciągają do bibliotek młodych ludzi i rodziny.
Potrzeby młodych zostały usłyszane
Jednym z kluczowych punktów konferencji była debata „Młodzi w bibliotece, biblioteka dla młodych”, poprowadzona w bardzo dobrym, dziennikarskim stylu przez Mariusza Rytla, dyrektora Centrum Kultury Gminy Łomża.
W dyskusji uczestniczyli zaproszeni eksperci, bibliotekarze, przedstawiciele samorządu oraz młodzież. Wykorzystanie metody Design Thinking pozwoliło spojrzeć na bibliotekę oczami pokolenia Z i pokolenia Alfa oraz wspólnie zastanowić się, jak tworzyć przestrzeń naprawdę odpowiadającą na potrzeby młodych ludzi.
Szczególnie mocno wybrzmiał głos młodzieży, która – wbrew stereotypom – wskazywała bibliotekę jako miejsce ciszy, skupienia i odpoczynku od nadmiaru bodźców oraz cyfrowego świata. Młodzi uczestnicy podkreślali również znaczenie kontaktu z bibliotekarzem: osobą uważną, otwartą, empatyczną, gotową wysłuchać i nie oceniać.
To ważna konkluzja dla całego środowiska bibliotekarskiego. Przyszłość bibliotek nie opiera się wyłącznie na technologiach, nowych przestrzeniach i atrakcyjnej ofercie. Opiera się także – a może przede wszystkim – na relacji, zaufaniu i mądrym towarzyszeniu użytkownikom.
Ogromnie podobała mi się szczerość uczniów z I Liceum Ogólnokształcącego w Kolnie i I Liceum Ogólnokształcącego w Łomży. Jak mogliśmy się przekonać, perspektywy patrzenia na bibliotekę były różne. Jedni podkreślali, że chcą doświadczać immersyjności, inni szukali w bibliotece wygodnego miejsca do odpoczynku i wyciszenia, a jeszcze inni mówili, że chcą odwiedzać bibliotekę ze względu na bibliotekarkę… która oczywiście wysłucha i pomoże.
Bardzo doceniam postawę jednego z młodych uczestników – jeśli dobrze zapamiętałam Antoniego – z którym zamieniłam kilka słów w kuluarach. Doceniam także dwóch Piotrków, którzy otwarcie powiedzieli, co dziś nie odpowiada im w bibliotekach i jak chcieliby, by te miejsca się zmieniały.
Jedna z uczestniczek wskazała, że chciałaby wprowadzenia wolontariatu do biblioteki. Kto wie, może po tej debacie sama rozważy zawód bibliotekarki? Z kolei inna dziewczyna powiedziała coś, co szczególnie zapadło mi w pamięć — że dziś czytanie staje się luksusem. To krótkie zdanie bardzo mocno wybrzmiało w kontekście całej rozmowy o przyszłości bibliotek i potrzebie tworzenia przestrzeni do zatrzymania się, skupienia i refleksji.
Aktywność młodych nie była wymuszona. Było widać, że naprawdę chcą być częścią zmian i mieć wpływ na tworzenie nowej Mediateki Łomżyńskiej.
Biblioteka w ruchu
Konferencja w Łomży pokazała, że hasło „biblioteka w ruchu” bardzo dobrze oddaje moment, w którym znajdują się dziś biblioteki publiczne. Zmieniają się czytelnicy, narzędzia pracy, oczekiwania społeczne i formy uczestnictwa w kulturze.
Jednocześnie niezmienne pozostaje to, co stanowi o sile bibliotek: dostępność, otwartość, lokalne zakorzenienie i gotowość do budowania wspólnoty.
Uważam, że biblioteki przyszłości będą instytucjami o jednym z najwyższych poziomów zaufania społecznego i pozostaną takimi mimo wszechobecnej sztucznej inteligencji – jako miejsca rzetelne, wiarygodne i weryfikujące źródła. Będą też przestrzeniami, które nie stoją w miejscu, lecz odważnie podążają za zmianą, zachowując przy tym swoją najważniejszą wartość: uważność na człowieka i relacje z nim.
Projekt „Bibliotekarz Jutra. AI, kompetencje i dobrostan” będzie kontynuowany poprzez szkolenia, warsztaty i działania skierowane zarówno do bibliotekarzy, jak i młodych odbiorców. Trzymam kciuki!
Wyjechałam z Łomży pełna motywacji. Dziękuję Wam serdecznie za tak wspaniałe przyjęcie, miłe rozmowy i fantastyczną energię. Dziękuję Teresie i Eli za to, że mogłam z Wami współtworzyć projekt i poznać kulisy nowej Mediateki. Dziękuję także Danielowi za oprowadzenie po bibliotece oraz całemu zespołowi MBP w Łomży, który stanowi serce tej instytucji.
Robicie naprawdę wiele dobrego. Raz jeszcze dziękuję i do zobaczenia w nowej siedzibie!
Zachęcam również do przeczytania relacji z konferencji i zobaczenia zdjęć na stronie biblioteki.
